آشورى در مقالهء « چهرهء نهيليزم » ( 1 ) گفته است - نوعى جبران فرنگى است از آنچه قبلًا وسيلهء خود آنها و فلسفه هاشان صورت گرفته است كه در اثر خراب كردن پشتوانه ها و زيربناهاى فكرى مسئوليت يعنى خدا و دين كه نتيجه اش رهايى مطلق ، پوچى گرايى ، فرديت مطلق است ، خواسته‌اند از طريق فرضيه هاى بىبنياد فلسفى از نو مبنا و تكيه گاهى براى مسئوليت و تعهد انسان در مقابل انسان بسازند و هيهات ! اينها از درختى تلخ ميوهء شيرين مىطلبند ( 2 ) ب . مسئوليت اگزيستانسياليستى به فرض درستى فلسفى محدود است به آنچه انسان خود در آن مؤثر است ، يعنى محدود به شعاع عمل فردى انسان . پس انسان از آن نظر كه با هر كارش هم خود را انتخاب مىكند و هم ديگران را ، هم راه خود را انتخاب مىكند و هم راه ديگران را ، پس در تمام اعمالش مسئول ديگران است ( 3 ) . اما شعاع مسئوليت انسانى انسان طبق آنچه اديان آورده‌اند و بشر بدان نيازمند است بيش از اين حد است ، يعنى در ماوراء شعاع عمل خود نيز مسئول است . هر فردى به تعبير رسول اكرم شبان همهء مردم است و مسئول راهنمايى آنها ، نگهدارى آنها از دشمن درنده ، جمع و گردآورى آنها و جلوگيرى آنها از تفرق و پراكندگى . پس تنها مسئوليتش اين نيست كه در عمل ، راهى صحيح براى خود انتخاب كند ، بلكه علاوه بر اين لازم است كه با عوامل منحرف كننده درگير شود و بستيزد و راهنماييهاى ديگر علاوه بر انتخاب راه صحيح براى خود بنمايد . ج . اگر انسان آزاد مطلق است و هيچ چيزى به هيچ وجه بر او حاكم نيست ، چگونه عمل يك فرد ديگران را متعهد و ملتزم مىسازد

--> ( 1 ) رجوع شود به ورقه هاى مكتب انسانيت . ( 2 ) رجوع شود به ص 85 راجع به دغدغه . ( 3 ) ممكن است بگويند خود عزلت و ترك هم يك انتخاب است ، سكوت هم يك انتخاب است ، پس در همهء كارها انسان مسئول است . البته اين بيان شامل حال افراد معروف مىشود ولى هر فرد ، ولو سكوتش مؤثر نباشد ، قهراً مسئول هست .